Kilimo cha Matango ni Nini?
Kilimo cha matango ni miongoni mwa shughuli za kilimo chenye faida kubwa kutokana na soko lake la ndani na nje ya nchi. Matango ni zao la mboga lenye maji mengi, madini na vitamini, linalolimwa kwa kipindi kifupi na kuvunwa ndani ya siku 45 hadi 60.
Matango hutumika sana kwenye saladi, juisi, na bidhaa mbalimbali za urembo kutokana na uwezo wake wa kuongeza maji mwilini na kutoa sumu.
Aina za Matango Yanayolimwa Tanzania
Kabla ya kuanza kulima, ni muhimu kufahamu aina bora za matango zinazofaa kulimwa kulingana na hali ya hewa ya eneo lako. Baadhi ya aina maarufu ni:
-
Poinsett 76 – Inavumilia magonjwa na hutoa mazao mengi.
-
Ashley – Inafaa maeneo yenye joto, ina ladha nzuri.
-
Marketer – Inalimwa sana kwenye bustani za nyumbani.
-
Sweet Crunch – Aina mpya inayopendwa sokoni kwa ladha na umbo.
Mahitaji Muhimu kwa Kilimo Cha Matango
Hali ya Hewa na Udongo
-
Matango yanapenda joto la kati ya 18°C hadi 30°C.
-
Udongo wenye rutuba, usiotuamisha maji, na pH kati ya 5.5 hadi 6.8 ndio bora zaidi.
Maandalizi ya Shamba
-
Lima ardhi vizuri na ifyekwe.
-
Hakikisha kina cha udongo ni cha kutosha kwa mizizi kustawi.
-
Tumia samadi au mboji ili kuboresha rutuba ya udongo.
Upandaji wa Mbegu
-
Mbegu zipandwe kwa nafasi ya 60cm kati ya mche hadi mche, na 1m kati ya mistari.
-
Panda mbegu moja hadi mbili kwenye kila shimo lenye kina cha 2cm hadi 3cm.
Umwagiliaji wa Matango
Matango yanahitaji maji mengi hasa kipindi cha maua na matunda kutunga. Hakikisha:
-
Unamwagilia mara mbili kwa siku (asubuhi na jioni) kwa wiki ya kwanza.
-
Baada ya wiki mbili, punguza mara moja kwa siku kulingana na hali ya hewa.
-
Epuka kumwagilia kwa njia ya mvua bandia (sprinkler), tumia drip irrigation au bomba la kawaida ili kuepuka magonjwa ya majani.
Udhibiti wa Magugu na Magonjwa
Magugu
-
Palilia mara kwa mara ili kuondoa ushindani wa virutubisho.
-
Tumia mulching (majani mabichi au nyasi kavu) kuzuia magugu na kuhifadhi unyevu.
Magonjwa
Matango huathiriwa na magonjwa kama:
-
Powdery mildew (ukungu mweupe)
-
Downy mildew (ukungu wa manjano)
-
Anthracnose (madoa ya majani)
Tumia dawa za kuua kuvu kama Mancozeb au Ridomil Gold kwa mpangilio na ushauri wa wataalamu wa kilimo.
Wadudu Wanaoshambulia Matango
-
Vidukari (aphids)
-
Nzi wa matunda
-
Whiteflies
Tumia viuatilifu vya asili kama unga wa majivu, au dawa kama Cypermethrin kulingana na ushauri wa wataalamu.
Muda wa Kuvuna na Uhifadhi
-
Matango huanza kuvunwa baada ya siku 45 hadi 60 tangu kupandwa.
-
Vuna matunda yaliyo na ukubwa wa kati, yenye rangi ya kijani na yasiyooza.
-
Tumia mapipa au boksi laini kuyahifadhi, na uhifadhi sehemu yenye ubaridi (10°C – 13°C).
Masoko na Faida ya Kilimo cha Matango
Masoko
-
Masoko ya ndani: Sokoni, mahoteli, migahawa na masoko ya jumla.
-
Masoko ya nje: UAE, Kenya, Rwanda na DR Congo.
Faida
-
Uwezo wa kupata zaidi ya Tsh 2,000,000 kwa ekari ndani ya miezi miwili.
-
Mzunguko wa haraka wa mapato.
-
Matumizi machache ya mbolea ikilinganishwa na mazao mengine.
Mbinu Bora za Kuongeza Mafanikio
-
Tumia mbegu bora zilizothibitishwa na TOSCI.
-
Zingatia kalenda ya kilimo na mzunguko wa mazao.
-
Pata mafunzo kwa wataalamu wa kilimo cha matango mara kwa mara.
-
Jiunge na vikundi vya wakulima ili kusaidiana na kuuza kwa pamoja.
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)
1. Je, matango yanaweza kulimwa msimu wa mvua?
Ndiyo, lakini unapaswa kuhakikisha udongo hauna maji mengi yanayotuama.
2. Ni mbolea gani nzuri kwa matango?
Mbolea ya samadi, mboji, na mbolea ya kupandia kama DAP wakati wa kupanda. Top dress kwa kutumia CAN au Urea.
3. Naweza kulima matango kwenye gunia au kwenye ndoo?
Ndiyo, kilimo cha matango kwenye ndoo au gunia (urban farming) kinawezekana kabisa ikiwa maji, mwanga na rutuba vitazingatiwa.
4. Matango yanafaa kwa afya ya binadamu?
Ndiyo. Yanasaidia kuongeza maji mwilini, kuboresha ngozi, na kusaidia mmeng’enyo wa chakula.
5. Je, ni lazima kutumia dawa za viwandani?
Sio lazima, unaweza kutumia mbinu za asili kama vitunguu, pilipili na majivu kudhibiti wadudu.
